Jedyne, co na pewno wiemy, to to, że generał został zabity jednym strzałem w głowę – mówi policyjny analityk, który przeczytał 94 tomy materiałów ze śledztwa w sprawie zabójstwa Marka Papały. – Reszta to błądzenie we mgle.
25 czerwca mija 12 lat od śmierci byłego szefa policji i początku najważniejszego śledztwa w Polsce. Wciąż nie wiemy, ani kto zabił, ani kto zlecił zabójstwo. Kiedy w 2007 r. Amerykanie odmówili ekstradycji biznesmena z Chicago Edwarda Mazura, pojawiły się wątpliwości, czy śledztwo jest prowadzone właściwie.

---

W styczniu 2008 r. komendant główny policji powołał czteroosobową grupę policyjnych analityków, którzy mieli się przyjrzeć postępowaniu. Pracowali dziewięć miesięcy. Przygotowana przez nich analiza nie pozostawiła na śledczych suchej nitki. W podsumowaniu stwierdzili, że grupa śledcza o kryptonimie „Generał", powołana do zbadania zabójstwa Marka Papały, „zatraciła możliwość obiektywnego weryfikowania na bieżąco uzyskanych efektów w postaci zeznań świadków, dyskusji nad ich wartością dowodową, a co za tym idzie – wypracowania obiektywnej ich oceny”. – To teraz największe zmartwienie w Komendzie Głównej Policji i prokuraturze: jak wybrnąć z tego, że Mazur to fałszywy trop – mówi policjant z Komendy Głównej.
Przypomnijmy, że od lutego 2010 r. przed warszawskim sądem toczy się proces Ryszarda Boguckiego i Andrzeja Z. pseudonim Słowik podejrzanych o udział w zabójstwie Marka Papały. Przed sądem nie stanął Edward Mazur – jak twierdzi prokuratura w akcie oskarżenia – zleceniodawca zabójstwa.

Kim jest Mazur?
Edward Mazur, urodzony w 1946 r., wyemigrował z matką do USA w 1962 r. Tam skończył studia, uzyskał obywatelstwo amerykańskie. Od lat 70. był częstym gościem w Polsce – reprezentował amerykańskie firmy, zakładał polonijne przedsiębiorstwo.
W latach 90. Mazur był już znaną postacią w Warszawie. Według raportu policyjnych analityków miał liczne znajomości w kręgu wysokich funkcjonariuszy policji, BOR i UOP. Utrzymywał też kontakty z byłymi wysokimi funkcjonariuszami milicji i SB.
Od pierwszego przyjazdu Mazura do Polski interesują się nim służby specjalne. Najpierw jest inwigilowany, potem podejmuje współpracę z wywiadem PRL, a następnie ze służbami III RP. Zachowały się jego raporty, w których donosił na współrodaków w USA. – Z jego donosów wynikało, że Polacy w USA to oszuści i złodzieje nadużywający alkoholu, zdradzający małżonków – mówi były funkcjonariusz ABW, który poznał tajne akta Mazura. Prokurator, który zna akta śledztwa, dodaje, że w zbiorze tajnym są informacje o tym, iż Mazur pomagał rozpracowywać zorganizowaną przestępczość w Polsce.

Mazur załatwia kurs językowy
Marek Papała poznał się z Edwardem Mazurem na początku lat 90., kiedy pracował w Biurze Ruchu Drogowego KGP. Już po dymisji Papały ze stanowiska komendanta głównego policji (w styczniu 1998 r.) doszło do zacieśnienia ich znajomości. Mazur miał zorganizować wyjazd Papały na kurs językowy do USA. Miesiąc przed tragiczną śmiercią generała spotkali się na imieninach organizowanych przez wspólnych znajomych. Według autorów wspomnianej analizy gen.Papała ustalił z Mazurem, że ten sprawdzi dokładne terminy kursów oraz możliwość pokrycia kosztów wyjazdu przez Kongres Polonii Amerykańskiej. Mazur po powrocie do USA zorganizował zaproszenie i potwierdzenie pokrycia kosztów przez Kongres. Papała złożył w ambasadzie USA podanie o wizę.

Ostatnie spotkanie
25 czerwca 1998 r. „Mazur zadzwonił i umówili się na spotkanie w domu Józefa Sasina w Wilanowie" – zeznała Małgorzata Papała, odtwarzając wydarzenia z dnia zabójstwa męża. Stwierdziła, że Papała wyszedł z domu wkrótce po 20 na spotkanie z Mazurem.
– Spotkali się u mnie – wspomina gen. Józef Sasin, dyrektor departamentu ochrony gospodarki MSW w czasach PRL, zaprzyjaźniony z Mazurem. Tego wieczoru odbywała się impreza imieninowa żony gen. Sasina. – Mazur połowę czasu przegadał przez komórkę. Mówił, że Marek chciałby tu przyjechać. Czy ja się zgadzam? No, naturalnie, zapraszam go. Nie zauważyłem, żeby Marek był czymś podniecony czy zdenerwowany. Głównie omawiali ten wyjazd do Ameryki.
Mazur ustala z Papałą, że do wyjazdu dojdzie miesiąc później, niż planowano. Papała wychodzi z mieszkania Sasinów około godziny 21. Ma pojechać na Dworzec Centralny, odebrać z pociągu mamę, która jedzie do niego z Przemyśla. Mazur wychodzi pół godziny później. Jedzie na ul. Nowoursynowską do Andrzeja S., z którym jest umówiony.

Strzał w głowę
Po wyjściu od Sasinów generał dowiaduje się, że pociąg, którym jedzie jego matka, ma opóźnienie. Postanawia się spotkać z bliską znajomą Aleksandrą L. Spotkanie nie trwa długo. Około 21.45 dzwoni do Małgorzaty K., by się umówić z nią na spotkanie następnego dnia. To prawdopodobnie ostatnia osoba, która z nim rozmawiała.
Małgorzata Papała zeznała, że o godzinie 21.50 wyszła z psem na spacer. „Gdy podeszłam do samochodu męża, zobaczyłam jego nogę [wystającą] z samochodu. Podeszłam bliżej i zobaczyłam męża zgiętego nad kierownicą. Wydało mi się, że czegoś szuka. Powiedziałam coś do niego, lecz nie odpowiedział. Zaczęłam nim potrząsać; wtedy zauważyłam, że leci mu krew z nosa, następnie zobaczyłam krew na jego koszuli – próbowałam go ratować, wzywałam pomocy". Pół godziny później do Mazura zadzwonił komendant stołeczny policji Michał Otrębski. Poinformował go, że Papała został zastrzelony. Jak potem zeznał Otrębski, Małgorzata Papała przekazała mu, że jej mąż wyjechał na spotkanie z Mazurem, więc postanowił go wezwać na miejsce, żeby niezwłocznie przeprowadzić czynności procesowe z jego udziałem.
Biznesmen natychmiast przyjechał pod dom Papały. Według byłego rzecznika policji Pawła Biedziaka Mazur miał płakać na miejscu zbrodni. Według świadków był nietrzeźwy. Mimo to tego samego dnia został przesłuchany w charakterze świadka.

Zatrzymanie
Do 2000 r. Mazura pięciokrotnie przesłuchiwano w charakterze świadka, a 27 lutego 2002 r. został zatrzymany jako osoba podejrzana o nakłanianie do zabójstwa Marka Papały. Powodem były zeznania Artura Zirajewskiego, pseudonim Iwan (w styczniu 2010 r. zmarł nagłą śmiercią w gdańskim areszcie). Iwan opowiedział, że na początku 1998 r. spotkał się z Nikodemem Skotarczakiem, pseudonim Nikoś (słynnym gangsterem z Trójmiasta), który pytał go, czy zna kogoś, kto mógłby zabić „grubego psa z Warszawy". Wykonawca miał dostać 40 tys. dolarów. Wkrótce doszło do kolejnego spotkania w restauracji hotelu Marina, gdzie mieli być także Słowik ( jeden z liderów gangu pruszkowskiego) i Mazur. Według Iwana rozmawiali o szczegółach planowanego zabójstwa.
W czasie zatrzymania Edward Mazur zostaje okazany Zirajewskiemu. Mazurowi kazano założyć jaskrawoczerwoną bluzę. – Do identyfikacji stanęły jeszcze trzy inne osoby. Wszystkie były co najmniej 15 lat młodsze ode mnie – relacjonował Mazur przed sądem w Chicago. Amerykański sędzia we wniosku oddalającym ekstradycję tak to podsumował: „Równie dobrze można było umieścić na jego piersi tarczę strzelniczą lub zawiesić mu nad głową tabliczkę z napisem:'wybierz mnie'". Identyfikacja dokonana przez Zirajewskiego nigdy nie zostałaby uznana w naszym kraju”.
Mazur po nocy spędzonej w policyjnej izbie zatrzymań zostaje jednak wypuszczony. Tego samego dnia udaje się na imieninową imprezę organizowaną wspólnie przez Mirosławów – Wierzbowskiego i Rusinowicza, Zdzisława Skorżę (dzisiaj wiceszef ABW) i Romana Kurnika do restauracji Belvedere w Warszawie. Następnego dnia opuszcza Polskę. Nie wraca już nigdy.

Ekstradycja
W maju 2005 r. wydano za nim list gończy i wniosek o ekstradycję. W październiku 2006 r. o godzinie 6 rano do domu Mazura wkroczyli agenci FBI. Odczytali mu nakaz zatrzymania. Mazur stał się więźniem numer 22299-424. Po dziewięciu miesiącach procesu ekstradycyjnego (20 lipca 2007 r.) sędzia Arlander Keys stwierdził, że „nie może wydać obywatela Stanów Zjednoczonych na podstawie słów prokuratora, którym towarzyszą bezpodstawne zarzuty oraz niczym niepoparte i niewiarygodne dowody rzeczowe". Mazur opuścił areszt.

Zeznania łotra
Amerykański sędzia, oddalając polski wniosek ekstradycyjny, nazwał Zirajewskiego „łotrem i notorycznym kłamcą". Dlaczego polska ekipa śledczych tego nie zauważyła? Nasi rozmówcy – policyjni analitycy i prokuratorzy – także tego nie rozumieją. Zeznania Zirajewskiego są – według nich – niewiarygodne: zmieniał je kilkanaście razy, brakuje w nich konsekwencji. W materiałach operacyjnych jest kserokopia pamiętnika, który Zirajewski prowadził w areszcie śledczym. Napisał w nim: „Przez okres sześciumiesięcy jeździłem do prokuratury, chętnie opowiadając o różnych bzdurach, aby tylko móc wykonać do Magdy [dziewczyna Iwana – SL] telefon albo czasami za pozwoleniem prokuratora spotkać się z nią. Te rzeczy, o których opowiadałem, nie miały większego znaczenia, ale oni byli tym tak zafascynowani, że udostępniali mi kontakt z Madzią”.

Wódka ze Słowikiem
Kiedy ówczesny minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro na konferencji prasowej zwołanej po zatrzymaniu Mazura w Chicago mówił o nowych dowodach uzyskanych w sprawie, nie wyjawił, że chodzi m.in. o pozyskanego do współpracy szefa zarządu „Pruszkowa" Zygmunta R. pseudonim Bolo.
9 czerwca 2006 r. Zygmunt R. zeznał, że „w ostatnich dniach kwietnia 1998 r. pił w barze wódkę z Andrzejem (Andrzejem Z. ps. Słowik), który powiedział mu, że brał udział w spotkaniu z Mazurem, który szuka kogoś, kto zastrzeli gen. Papałę".
Kilka dni później, 23 czerwca 2006 r., nastąpiła konfrontacja między Słowikiem a Bolem. Jak wynika z protokołu, Zygmunt R. podtrzymał swoje zeznania, że Andrzej Z. powiedział mu o spotkaniu z Mazurem. Słowik zaś podtrzymał swoje zeznania, że nie zna Mazura i nigdy się z nim nie spotkał.
Dopiero kilka godzin później – i prawie dwa lata po swoich wcześniejszych zeznaniach, w których zaprzeczał, że doszło do spotkania w Marinie – Słowik potwierdził relację Bola oraz to, że opowiedział mu o swym spotkaniu z Nikodemem Skotarczakiem i Mazurem, kiedy to „wspomniano o zleceniu zabicia Marka Papały".
– Słowik oświadczył, że nie widział na oczy Zirajewskiego – mówi policyjny analityk. Zwraca uwagę, że w ogóle nie uwzględniono tego, iż spotkanie Słowika ze Skotarczakiem było mało prawdopodobne. „Pruszków" był z nim w konflikcie, wydali wyrok śmierci na Nikosia. Analityk: – Zygmunt R. miał interes, by złożyć pasujące śledczym zeznania, wyszedł dzięki nim na wolność. Istnieją zeznania Jerzego D., który twierdzi, że celem mafiosów z „Pruszkowa” było skompromitowanie wymiaru sprawiedliwości po ekstradycji Mazura. Mieli się wówczas wycofać ze swoich zeznań w sądzie. Zrobili to zresztą w obecnie toczącym się procesie.

Byłem na Kajmanach
Na korzyść Edwarda Mazura przemawia nie tylko wątpliwa wiarygodność świadków. Analitycy zwracają uwagę, że w śledztwie „nie natrafiono na informacje, które uprawdopodobniały jego udział w zleceniu zabójstwa". Analiza billingów telefonu Mazura od 1 stycznia do 31 maja 1998 r., kiedy to miało dojść do spotkania Mazura w gdańskiej Marinie, wykazała, „że żadne połączenie nie było wykonywane w tym okresie z rejonu Gdańska. Większość połączeń odbywała się w Warszawie, ewentualnie w południowej lub zachodniej Polsce”. W sądzie Mazur przedłożył także dokumenty z biura turystycznego Berlitz świadczące o tym, że od 5 do 12 kwietnia 1998 r. był z rodziną na Kajmanach. Podsumowując wątek Mazura, analitycy zauważają, że chociaż prowadził on w Polsce niejasne interesy, nie miał powodu, aby zlecać zabójstwo policjanta: „Pomimo przesłuchania osób zarówno przyjaznych, jak i otwarcie wrogich Mazurowi, dotychczas nie uprawdopodobniono istnienia takiego motywu”.

Zmarnowany czas
 Rok temu Edward Zalewski, ówczesny szef Prokuratury Krajowej, odebrał śledztwo w sprawie zabójstwa Papały warszawskim prokuratorom i przeniósł do Łodzi. Szefowa grupy „Generał" przeszła na emeryturę. – Zmarnowano czas. Skupili się na jednym wątku Mazura – mówi nam jeden z analityków.Powtarza to, co czytamy w dokumencie: „Analizując materiały dotyczące zabójstwa gen. Papały, nie można oprzeć się wrażeniu, że prowadzący sprawę przyjęli, iż zabójstwa byłego komendanta policji generała Marka Papały dokonały nieznane osoby na zlecenie. W materiałach odnaleźliśmy tylko śladowe próby zbadania innych motywów”. Schwytanie sprawców tej zbrodni to punkt honoru dla organów ścigania – słyszymy przy okazji każdej rocznicy zabójstwa gen. Papały. Trzeba więc zadać pytanie: gdzie są sprawcy i gdzie jest honor?